بيان آيهء 107 - 108 قرائت ابو بكر از عاصم ، حمزه ، خلف ، يعقوب « اسحاق » را بضم تا و كسر حاء و « الاولين » به صيغهء جمع قرائت كرده‌اند . حفص از عاصم « استحق » را بفتح تاء و جاء و « الاوليان » به الف تثنيه ، قرائت كرده است . ديگران « استحق » را بضم تاء و « الاوليان » را به صيغهء تثنيهء خوانده‌اند . اعراب زجاج گويد : اعراب اين آيه ، از دشوارترين آيات قرآنى است . « 1 »

--> ( 1 ) - در اينجا اگر بخواهيم تمام مطالبى كه مؤلف بزرگوار ، ذكر كرده است بياوريم ، ممكن است براى خوانندگان محترم - كه اكثراً از ادبيات عربى بىاطلاعند دشوار آيد ، از اينرو در اينجا نظريهء مؤلف بزرگوار تفسير بزرگ « الميزان » را مىآوريم : - مِنَ الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيانِ : اين جمله در محل حال است . يعنى : در حالى كه اين دو شاهد جديد ، از بستگان ميت و از كسانى باشند كه دو شاهد اول كه اولى و اقرب به ميت بوده‌اند ، بر آنها ظلم كرده‌اند . چنان كه رازى در تفسير خود آورده است و منظور از « الَّذِينَ اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ . . . » اولياى ميت است و خلاصهء معنى اين است : اگر معلوم شد كه آن دو شاهد نخستين ، بر اولياى ميت ، با خيانت و دروغ ، ستم كرده‌اند ، دو شاهد ديگر از اولياى ميت - كه دو شاهد اول كه پيش از خيانت ، نسبت به ميت ، اولويت داشته‌اند ، بر آنها ستم كرده‌اند جاى آنها را مىگيرند . اين معنى بنا بر قرائت « استحق به صيغهء معلوم است و اما بنا بر قرائت جمهور كه به صيغهء مجهول خوانده‌اند ، ظاهر سياق آيه آنها نشان مىدهد كه : « الاوليان » مبتدا و خبر آن « فاخران و يقومان » است كه به خاطر اهميت ، محترم شده و معنى اين است . اگر معلوم شد آنها خيانت كرده‌اند ، دو نفر كه نسبت به ميت ، اولويت دارند و غير از آن دو نفر اول از اولياى ميت هستند كه بر آنها ستم شده ، جانشين آنها ميشوند . عاصم - بنا بنقل ابو بكر - و حمزه و خلف و يعقوب « الاولين » به صيغهء جمع - مقابل آخر - قرائت كرده‌اند . ظاهراً معناى آن اوليا و آنهايى است كه حق تقدم دارند . از نظر اعراب ، بدل يا صفت « الذين » خواهد بود . مفسران در تركيب اجزاى اين آيه ، وجوهى ذكر كرده‌اند كه اگر براى بدست آوردن معناى تمام آيه ، اين وجوه را در هم ضرب مىكنيم به صدها وجه مىرسد . ( الميزان ج 6 ص 212 )